تفسیر آیه ۹۸، سوره توبه ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى

تفسیر آیه ۹۸، سوره توبه

وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ مَغْرَماً وَ یَتَرَبَّصُ بِکُمُ الدَّوائِرَ عَلَیْهِمْ دائِرَهُ السَّوْءِ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ *

گروهی از (این) اعراب بادیه‏ نشین، چیزی را که (در راه خدا) انفاق می‏کنند، غرامت محسوب می‏دارند. و انتظار حوادث دردناکی برای شما می‏کشند؛ حوادث دردناک برای خود آنهاست؛ و خداوند شنوا و داناست. *

تفسیر نمونه :

گروهی از (این) اعراب بادیه‏ نشین چیزی را که (در راه خدا) انفاق می‏کنند غرامت محسوب می‏دارند، و انتظار حوادث دردناکی برای شما می‏کشند، حوادث دردناک برای آنهاست، و خداوند شنوا و داناست.

اما برای اینکه چنین توهمی پیدا نشود که همه‏ ی اعراب بادیه‏ نشین، و یا همه‏ ی بادیه‏ نشینان، دارای چنین صفاتی هستند، در آیه‏ ی بعد اشاره به دو گروه مختلف در میان آنها می‏کند.

نخست می‏گوید: «گروهی از این عربهای بادیه‏ نشین کسانی هستند که بر اثر نفاق یا ضعف ایمان هنگامی که چیزی را در راه خدا انفاق کنند، آنرا ضرر و زیان و غرامت محسوب می‏دارند» نه یک موفقیت و پیروزی و تجارت پرسود (و من الاعراب من یتخذ ما ینفق مغرما)

دیگر از صفات آنها این است که «همواره در انتظار این هستند که بلاها و مشکلات شما را احاطه کند، و تیره‏ روزی و ناکامی به سراغ شما بیاید» (و یتربص بکم الدوائر).

دوائر جمع «دائره» و معنی آن معروف است، ولی به حوادث سخت و دردناک که انسان را احاطه می‏کند، عرب نیز دائره و در حال جمعی «دوائر» می‏گوید.

در واقع آنها افرادی تنگ نظر و بخیل و حسودند، بخل آنها سبب می‏شود که هر گونه خدمت مالی را در راه خدا غرامت بپندارند، و حسادتشان موجب این می‏شود که همیشه در انتظار بروز مشکلات و گرفتاریها و مصائب برای دیگران باشند سپس اضافه می‏کند آنها نباید در انتظار بروز مشکلات و نزول بلاها بر شما باشند چرا که این مشکلات و ناکامی ها و بدبختی ها تنها به سراغ این گروه منافق بی‏ ایمان و جاهل و نادان و تنگ نظر و حسود می‏رود « (علیهم دائره السوء)

سرانجام آیه را با این جمله که «خداوند شنوا و دانا است» پایان می‏دهد (و الله سمیع علیم).

هم سخنان آنها را می‏شنود و هم از نیات و مکنون ضمیر آنها آگاه است.

منبع : تفسیر نمونه مرجع عالیقدر اسلام  آیت الله مکارم شیرازى